به این ترتیب حس مهم بودن در او شدت می یابد .ولی  به یاد داشته باشید که هر چند عشق ،ارزنده ترین موهبتی است که به فرزندانتان ارزانی می دارید ، باید بدانید که نظم و ترتیب دومین هدیه است .انضباط جنبه تنبیه ندارد ،بلکه به فرزندان بیاموزید که کجا و چگونه جلوی خود را بگیرند .بدانید که فرزندان نامنظم ،دوست داشتنی نیست.

 

همزمان با رشد فرزندان ،شما می توانید صمیمیت و ایمنی خانوادگی را به این طریق حفظ کنید و اطمینان یابید که همه در تمامی امور خانوادگی ،همچون کسب و تجارت ، تهیه غذا ، گردش دسته جمعی و حتی امور جاری مربوط به خانواده نقش دارند . بعضی از فرزندان ممکن است نق بزنند و غرغر کنند ، امام بچه هایی که در خانه مسئول برخی کارهای روزمره اند ، دوست دارند از این لحاظ نقش حساسی داشته باشند تا حس ارزش و اعتبارشان را تقویت کنند .

هفته ای یک بار باید همه ی اعضای خانواده دور هم جمع شوند تا درباره ی مسایل مختلف ،امور روزمره ،برنامه ها و غیره بحث کنند و از این رهگذر برای همگان امکان صحبت ،گوش دادن و به توافق رسیدن فراهم شود اینگونه موارد ،کلاً به کار جمعی بر می گردد .

هم چنین شما و همسرتان باید دست کم هفته ای یک ساعت را به هر کدام از بچه هایتان اختصاص دهید . وقتی بچه ای هر هفته تنها در کنار پدر یا مادرش می ماند ، براستی حالت استثنایی برایش پدید می آید .زمانی که صرف انجام کار مشترکی می شود واقعاً با ارزش است . سراسر هفته راجع به تعطیلات آخر هفته سخن بگویید .

به فرزندانتان بگویید : یادت باشد که تعطیلات آخر این هفته با هم خواهیم بود .فکر کن چه باید بکنیم .من بی صبرانه منتظرم . تمام این فعالیتها و کارهای روزانه ،فرصت هایی هستند که نه تنها حس عزت نفس و انعطاف پذیری را برای فرزندان فراهم می سازند ،بلکه به او می فهمانند که جزئی از خانواده است که پایبندش می باشد .کانون مستحکمی که سرانجام باید روزی از آن به در آید و به طرز موفقیت آمیزی با دنیای پیرامون خویش روبه رو گردد .

اصول معاشرت والدین با فرزندان

1-پذیرش و احترام : نخستین اصل معاشرت این است که فرزندان خود را بپذیرند و او را مورد احترام قرار دهند .این احترام نشات گرفته از احترامی است که خداوند برای بشر قائل است .در این مورد رسول گرامی (ص)فرمودند :اکرموااولادکم . به فرزندان خود احترام کنید .

2-نیکی به فرزندان :در روایات است به کودکان نیکی کنید و نسبت به آنها احسان روا دارید .رسول خدا (ص) فرمودند :همانگون که والدین به کودک حقی دارند کودک نیز بر آنان حق دارد .

 

3-خوش رفتاری و بازی: بازی برای کودک هم آموزش است و هم پرورش. یک کتاب را می توان در قالب یک بازی به فرزندان القاء کرد حتی اثرات آن را بیش تر نمود . البته به آن شرط که بازی اندیشیده و جهت یافته باشد .

4-رعایت عدالت :اسلام از ما خواسته است که عادل باشیم ،هم به آن معنی که هر چیزی را در جای خود قرار دهیم وهم به این وظیفه باید در همه جا اعمال شود اما نخست باید در خانه مورد رعایت و عمل قرار گیرید،مخصوصاً در رابطه با همسر و فرزندان .کودکان بر اساس زمینه فطری خود دوستدار عدالت اند و از تبعیضی که برخی از والدین در رابطه با فرزندان روا می دارند ناراحتند رسول خدا (ص)فرمود: همانگونه که خود دوست می دارید بین شما در مهرورزی و نیکی به عدالت رفتار شود ، بین فرزندان  نیز به عدالت رفتار کنید .

5-وفا به عهد :فرزندان در تصور خود والدین را رازق و مالک  خود می شناسند و تصور و گمانشان درباره ی آنها تصور افراد فوق العاده ،قهرمان و الگو است .

بدینسان توقع ندارند که تخلفی از آنها سر زند و اگر وعده ای دهند وفا نکنند ،به این خاطر رسول خدا (ص)فرمود:وقتی به کودک وعده ای دادید به آن وفا کنید ، زیرا خداوند نسبت به هیچ امری مانند مساله کودک و زن غضب نمی کند .

6-ایجاد جرات و قدرت :معاشرت ها باید به گونه ای باشد که کودک جرات کند حرف خود را با پدر و مادر در میان بگذارد . از آنچه که بر او می گذرد و بر سر او می آید بتواند آنها را مطلع نماید تا به موقع تصمیم گیرند. ما شاهد فجایع بسیاری هستیم که در جامعه بر سر کودکان وارد می آید و آنها به علت ترس از والدین آن را با آنان در میان نمی گذارند .همچنین لازم است بر این اساس نوع معاشرت و یا بازی با کودک باید به گونه ای باشد که گاهی او خود را غالب و پیروز احساس نماید .

ارتباط سالم والدین با فرزندان در خانه

1-والدین بخشی از اوقات خودشان را در زندگی شبانه روزی بویژه ارتباط با خانواده و فرزندان خود قرار می دهند .

2-در ارتباط متقابل خود با فرزندان احترام متقابل را حفظ می کنند .

3-در ارتباط کلامی با لحنی محبت آمیز و یا  نیتی خیر خواهانه وارد می شوند .

4-در انتقاد و ابزار احساسات و ارشادات شخصیت و عزت نفس اعضای خانواده همواره حفظ می گردد .

5-در صورتی که هر یک از اعضا ی خانواده دچار خطا شوند این سخن حضرت علی (ع)را آویزه گوش نموده اند که با سکوت او را عقوبت و یا اصلاح کنند . دانا ترین مردم کسی است که در عقوبت نا آگاهان از سکوت تجاوز نکند .

6-در اظهار انتقاد همواره حس عیب پوشی و راز داری را به عنوان یک ضرورت بر رشد در نظر می گیرند .

7-اوقات خوش خانه در ارتباط با یکدیگر ،به سخنان و گفتاری که موجب رشد و تعالی شخصیت خود و فرزندان می شود صرف می گردد.

اصول ارتباط ناسالم با فرندان

1-اصرار و پافشاری در سخن خود ،(والدین و فرزندان نسبت به یکدیگر)

2-دیگری را مقصر و خود رابی عیب و نقص دانستن .(والدین  نسبت به یکدیگر)

3-سرزنش کردن و طعنه زدن .(والدین و فرزندان نسبت به یکدیگر)

4-خود را بالاتر از دیگران پنداشتن.

5-مسخره کردن یا با لحن نا مناسب و خشن سخن گفتن .

6-انتقاد را با انتقاد پاسخ دادن .

7-شخصیت و حرمت اعضای خانواده را در نظر نگرفتن .

8-توهین کردن .پیامبر خدا (ص) فرمود :پست ترین مردم کسی است که به شخصیت دیگری توهین کند .

9-مخاصمه و مجادله و مشاجره کردن (والدین )

10-عزت نفس اعضای خانواده را مخدوش کردن .

11-عدم مشارکت فرزندان و همسر در تصمیم گیریها .

پیامد های مثبت مشارکت در خانواده

از پیامد های مثبت مشارکت در خانواده ایجاد و پرورش روح عدالت ،تفاهیم ،رحمت و احترام ،علاقه ،افزودن اعتماد به یکدیگر ،عظمت و کمال خانواده ،خوش اخلاقی و حسن معاشرت و مهربانی به یکدیگر .

 

بنای زندگی باید مبتنی بر صفا و خیر خواهی باشد و مصلحت این است گه هر یک از اعضای خانواده مانند گلی تلقی شوند ، که نتیجه ی در افتادن با آنها سبب ضایع شدن آنهاست .تمام عواطف و احساسات خانوادگی مبتنی بر احترام و علاقه مندی و رعایت الزام های اخلاقی مکتبی است که مورد اعتقاد اعضا ی خانواده است و نیز پیوند همسری برا ساس رضایت مندی و رازداری ،احترام و وفاداری متقابل است .

تاثیر مشارکت خانواده در ترتیب رفتارهای اجتماعی

یکی از لوازم تربیت عاطفی –اجتماعی ،تربیت مهارت های اجتماعی و شرکت در فعالیت های اجتماعی مثبت و موثر از قبیل همکاری و تعاون و نیز احساس مسئولیت اجتماعی و نقد و بررسی عملکرد دیگران است .

فرزندان باید با احساس همدلی با افراد خانواده خود و تلاش در جهت حفظ وحدت و یکپارچگی اجتماعی ،خود را برای مشارکت های اجتماعی آماده می کنند .آنها نه تنها در این زمینه ها اصول و آموختنی ها ی لازم را فراگیرند بلکه می باید عملا در چنین فعالیت هایی داخل شوند و نظام تعلیم و تربیت باید برای جوانان،زمینه های مشارکت اجتماعی موثر ،پویا و سازنده را تدارک ببیند . ما در این مقاله به سه مهارت عمده اشاره می کنیم :

الف.مهارت دوستی :دوستی از پدیده اجتماعی در علم انسانی است .هر یک از ما در طی زندگی خود دوستان بسیاری را انتخاب می کنیم و بخشی از عمر خود را با آنها سپری می کنیم . و برای بسیاری از انسانها  دوست نقش مهمی در زندگی دارد .

برخی از افراد خواسته های دوست را بر خواسته ی هر کس دیگر ترجیح می دهند و تاثیری که از دوست می پذیرند ، از هیچ کس دیگر پذیرا نیستند . وقتی که دوست تا این درجه می تواند در زندگی و خانواده ما نقش داشته باشد باید آداب مربوط به رفتار با او را نیز یاد بگیریم و فرزندانمان را در این راه تربیت کنیم .

ب.مهارت مشارکت اجتماعی :یکی دیگر از مهارت هایی که لازم است فرزندان ما فراگیرند ،مهارت مشارکت اجتماعی ،ازآن جمله شرکت بازی ها عضو موثر و مثبتی باشند و در گروهی اجتماعی نیز با موفقیت شرکت کنند ،در زندگی اجتماعی به رضایت خاطر خوبی دست می یابند .

شرایط لازم  برای داشتن مشارکت اجتماعی موفق ،عبارتند از :

1-توجه به نیاز های گروه و تلاش در جهت هماهنگ کردن این نیاز ها ؛

2-شناخت درست قوانین گروه و تبعیت از آنها ؛

3-شناخت فراز و نشیب های فعالیت های اجتماعی ؛

4-شناخت دیدگاه دیگران و هماهنگ کردن آن دیدگاهها با خود  و دیگران ؛

5-شناخت سلسله مراتب اجتماعی در گروه و جایگاه خود و دیگران .

ج.مهارت تعامل اجتماعی :

جهت کسب مهارت اجتماعی ،توجه به این نکته لازم است که فرزندان ما باید به نقش تعامل اجتماعی آگاه شوند .همان گونه که ما ،از لحاظ اقتصادی احتیاج به دیگران داریم و در یک جریان تعاملی مستمر نیاز های خود را از منابع مختلفی تامین می کنیم . وفرزندان باید بگیرند که نهاد های مختلف اجتماعی ،نیاز های گوناگون ما را برطرف می کنند و به همین دلیل نباید از هر واحد اجتماعی انتظارات نامناسبی داشته باشیم،مثلاً درست نیست که برای بر طرف کردن نیاز های خود به محبت ،در کوچه و خیابان به جستجوی بپردازیم نیاز به محبت را باید در خانه و خانواده بر طرف نماییم .

منابع :

1-مجلسی ،محمد باقر بحارالانوار،انتشارات دارالکتب الاسلامیه ،1385 .

2-رشید پور ،مجید ،تربیت کودک از دیدگاه اسلام ،انتشارات کعبه -1370 .

3-محمدی ری شهری ،محمدی ،میزان الحکمه ،مطابع مرکز النشر :مکتب الاعلام الاسلامی -1362 .

4-مدرسی ،سید هادی ،دوستی با دوستان ،ترجمه حمید رضا شیخی ، انتشارات آستان قدس رضوی -1375.

5-ماهنامه پیوند ،فروردین 1385 – شماره 318 .

 

 

     فریده محمودی

مدیر مدرسه راهنمایی اسد آباد ی