بقعه بابا گرگر( امامزاده سید جلال الدین)

این بقعه در روستایی به نام بابا گرگر و در شهرستان قروه واقع شده است. این
بقعه به امامزاده سید جلال الدین بن موسی الرضا (ع) و باوه گرگر نیز
مشهور است.

بنای مقبره روی صخره سنگی حاصل از آب ها و گازهای معدنی
ساخته شده است. ورودی بنا به صورت دیوارچینی از خشت و قلوه است و پوشش
چوبی دارد و اتاق مقبره دارای گنبدی شـَلجَمی (اگر دو قوس از دایره بر
سطحی محیط شود كه هر دو از نصف دایره طولشان بیشتر باشد و قوس آن دو در دو
جانب باشد آن شكل را شلجمی گویند ) است. در ساخت گنبد از سنگ های لاشه ای
محلی روی پایه های خشتی و سنگی استفاده شده است.  این بقعه دارای تزیینات
خاصی نیست.

در این محل چشمه های آهك ساز فراوان، برجستگی هایی را به
وجود آورده اند كه مشهورترین آنها اژدها نام دارد. این پدیده حدود 300
متر طول ،5 متر ارتفاع و پهنایی بین 4 تا 7 متر دارد. مردم منطقه به این
بقعه ی شریفه اعتقاد وافری دارند . در مورد این سنگ كه به شكل اژدهاست،
نقل قول های مختلف شده است.

تاریخ دقیق ساخت بقعه مشخص نیست، ولی به نظر می رسد كه پیش از دوره قاجار توسط معماران محلی ساخته شده باشد.

امامزاده پیر عمر

این بقعه در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی  سنندج، مجاور قلعه حكومتی سنه دژ
قدیم قرار گرفته است. این مجموعه شامل مقبره، مسجد، فضاهای مجاور و
آرامگاه خانواده های مشاهیر و بزرگان سنندجی است. بنای اصلی مقبره در زمان
سلیمان خان اردلان در سال 1046 هـ.ق ساخته شده و در دوره های بعد، در
زمان خان پاشای بابان ، میرزا صادق خان مستوفی باشی كردستان پسر مرحوم
میرزا رضای وزیر، محمد ابراهیم خان نوری نظام الدوله و ... توسعه
یافت.

بنای امامزاده از سه فضای گنبددار تشكیل شده و دو قسمت آن به عنوان زیارتگاه و قسمت دیگربه عنوان مسجد مورد استفاده است. این بنا شامل تزئینات آجری، گچ بری، آینه كاری و اُرُسی (نوعی در قدیمی كه دارای چهارچوب مخصوص بوده و با بالا و پایین رفتن باز و بسته می شده است ) های
زیبا و نیز خط بنایی در حاشیه گنبد است.

این امامزاده را پسر بلا
فصل حضرت علی(ع) می دانند و نام ایشان را سیدعبدالصمد ذكر نموده اند كه چون در بلاد اهل تسنن درگذشت، او را پیرعمری ها( پیرعمر) خوانده اند.

امامزاده پیر محمد

این بقعه در میدان نبوت شهر سنندج، بالای تپه، در گورستان قدیمی پیرمحمد  واقع شده است. این بنا محل دفن امامزاده محمد بن یحیی مشهور به  پیرمحمد فرزند پیرعمر است. او از اولین ساداتی است كه در این منطقه سکو نت اختیار نمودند.

امامزاده طاقه گوره

این مجموعه در خیابان شهدای محله جورآباد سنندج قرار دارد و شامل دو بخش امامزاده و مسجد و حیاط
در ضلع شمالی است. ساختمان امامزاده با دو گنبد عرق چین مسقف شده است. در
طرفین بنای مسجد، دو ردیف پله مارپیچی كه به حجره های كوچكی منتهی می
گردد، تعبیه شده است. از عوامل تزیینی بنا می توان به طاق نماهای آجری با
قوس های نیم دایره، نعل اسبی، خفته و راسته و... اشاره كرد. با توجه به
نوع معماری موجود، احتمالاً این بنا در دوره قاجار ساخته شده است. مسجد
این مجموعه دارای شبستانی با چهار ستون چوبی به سبك مساجد كردستان است.

امامزاده عقیل

این امامزاده در شهر حسن آباد یاسوكند، از توابع بیجار قرار دارد. بنای امامزاده عقیل یكی از قدیمی ترین آثار معماری كردستان در دوره اسلامی است و احتمالاً به دوره سلجوقی تعلق دارد.

بنای این امامزاده در یك محوطه قدیمی وسیع قرار گرفته و آثار سفالینه های آن از دوره سلجوقی و ایلخانی به جای مانده است.

این بنا مربع شكل  و ابعاد فضای داخلی آن 6×5/6 متر است. در هر یك از اضلاع بنا، طاق نما و در گوشه ها فیلپاهایی به شكل دایره تعبیه شده است. از مشخصات بارز معماری این بنا آجركاری با طرح ها و نوشته های مختلف است و عبارت بسمله آن خوانده شده است. در داخل ساختمان ، تزیینات گچ بری جالب و كتیبه هایی به خط كوفی است. كتیبه ها حاوی آیات قرآنی و احتمالا زمان ساخت بنا است. گنبد بنا تخریب شده است. نوع معماری و تزیینات به كار رفته در بنا، تاریخ احداث آن را به دوره سلجوقیان نسبت داده و تداوم استفاده از آن را در زمان ایلخانیان نشان می دهد.

ساختمان امامزاده قابل مقایسه با امامزاده باكندی و بقعه پیر در تاكستان است و به ویژه، از نظر نمادهای تزیینی با بقعه پیر در تاكستان شباهت بسیار دارد. این بنا را می توان در شمار مهم ترین بناهای دوره سلجوقی در ایران به حساب آورد.

امامزاده هاجره خاتون

این امامزاده در خیابان صلاح الدین ایوبی، در محله قدیمی سرتپوله شهر سنندج واقع است. این امامزاده به صورت مجموعه شامل سه حیاط با فضاهای مجاور ، مقبره ، مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج است. مقابر مشایخ با گچ بری های زیبا و نقوش گل و گیاه، كار استادان و هنرمندان بزرگ تزیین شده است.
این قسمت از مهم ترین ویژگی های این بنا به شمار می رود. استفاده از معماری سبك كردستانی در ایجاد ایوان ستون دار در سمت جنوب از دیگر ویژگی های این بنا است. در این مجموعه در كنار مسجد ، حجره هایی برای آموزش علوم دینی به طلاب ساخته شده است.

براساس روایات موجود، این امامزاده شریفه، خواهر امام رضا(ع) است كه در سفر آن بزرگوار به خراسان در كردستان فوت نمود و در این مكان به خاك سپرده شد.

در كتاب های تاریخ آمده است:
الله یعقوب به آبادانی و ایجاد فضاهای بیشتر در مقبره هاجر خاتون همت گماشت و مسجدی به نام ایشان در كنار مقبره وی بنیاد نهاد. بعدها، مرحوم عارف شیخ شكرالله شهبازی مشهور به شهباز سنه دژ به بازسازی و توسعه
امامزاده اقدام نمود و موقوفاتی را برای این مجموعه در نظر گرفت.

از
امامزاده های دیگر استان می توان به بقعه پیرعكاشه در شهرستانكامیاران، مقبره پیرشالیار در هورامان (اورامان)، مقبره شیخ فاضل گروسی در بیجار و شیخ عباس كومایین در كامیاران اشاره كرد كه هر یك
از آنها زوّار خاصی دارند.

 

[ویرایش] مسجد هاجر خاتون

مسجد و زیارتگاه هاجر خاتون یکی از مهم‌ترین مسجدهای شهر سنندج محسوب می‌شود که توسط «عارف حاج شیخ شکر الله» مشهور به «شهباز سنه» دژ در محله قدیمی سرتپوله شهر سنندج، بازسازی و توسعه یافت و موقوفات زیادی را برای این مجموعه در .نظر گرفت. همکنون مسجد هاجر خاتون یکی از جاذبه‌های گردشگری و زیارتی شهر سنندج می باشد این امامزاده به صورت مجموعه ای شامل سه حیاط با فضاهای مجاور، مقبره، مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج است.

[ویرایش] معماری

استفاده از معماری سبک کردستانی در ایجاد ایوان ستون دار در سمت جنوب از دیگر ویژگی‌های این بنای تاریخی است.استفاده از گچ بری‌های زیبا و نقوش پی در پی گل و گیاه که به وسیله استادان و هنرمندان بزرگ تزیین شده است یکی از ویژگیهای این مکان است.

در کتاب‌های تاریخ آمده است:در جنب مدفن او « لله یعقوب » مسجدی در کنار مقبره وی بنا کرد که به اسم مسجد هاجره خاتون شهرت یافت. مرحوم حاج شیخ شکرالله (پدر حاج شیخ عبدالله) تعمیر کاملی از آن مسجد به عمل آورد و مرحوم حاج جلالی فرزند مرحوم محمد صادق، یک دانگ از مغازه‌های پاساژ شهبازی را وقف مسجد هاجره خاتون کرد. ساختمان این زیارتگاه دارای دو صحن مناسب و یک حرم کوچک و مسجدی نسبتاً بزرگ، موقوفات، هیئت امناء، خادم و امام جماعت است و محل نذورات فراوان مردم و زیارتگاه خاص و عام می باشد. از شهرهای دیگر و روستاهای اطراف برای زیارت به این محل مراجعه می کنند.

مرتبط با : ,بناهای مذهبی سنندج,مناطق دیدنی سنندج

مسجد جامع سنندج ( معروف به دارالحسان ) یکی از مهم ‌ترین مساجد شهر سنندج محسوب می ‌شود . از خصوصیات عمده مسجد جامع سنندج می ‌توان به دکور های هفت رنگ ، آجر های لعاب کاری شده به جای سنگ کف پوش و نوشتن دو سوم از یک جزء قرآن بر روی کتیبه‌ های مسجد است .
این مسجد در حد واسط خیابان امام خمینی  و در ضلع شمالی آن قرار دارد . بر اساس مدارک موجود زمان احداث مسجد مربوط به دوره قاجار بوده و به دستور امام ا . . . خان والی کردستان در سال 1228 هجری قمری ساخته شده است . این مسجد دو ایوانی است با یک حیاط مرکزی که در پیرامون آن 12 حجره برای طلاب علوم دینی ساخته شده است . مسجد دارای شبستانی بزرگ با 24 ستون است و اطراف شبستان و سرستون ها با آیات کلام الله مجید مزین شده است . برای تزیین دیوار های مسجد از کاشی ‌های هفت رنگ استفاده شده است .


مسجد جامع سنندج با 200 سال قدمت از آثار ارزشمند تاریخی و فرهنگی کشور است .
این مسجد را می توان مسجد مدرسه نیز دانست زیرا بخشی از آن به حجره های طلاب علوم دینی اختصاص دارد و بخش جنوبی آن صحن اصلی مسجد محسوب می شود .
مسجد جامع سنندج به شماره 375 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است .
مدرسه دارالاحسان سنندج که ترکیبی از از مسجد و مدرسه است متاثر از سبک معماری اصفهانی و با تاکید بر معماری بومی ساخته شده است این بنای با شکوه در مجاورت قلعه و میدان گاهی بزرگ قرار داشته و یکی از بنا های با ارزش معماری دوره قاجاری محسوب می شود . مسجد مدرسه دارالاحسان هنوز هم یکی از بنا های شاخص شهر و استان به شمار می رود و سازنده و بانی هم نظری جز این نداشته است که بنایی با شکوه در قلب شهر سنندج بسازد .


موقعیت جغرافیای مسجد دار الحسان سنندج : 


این بنا در ضلع شمال خیابان امام و در بافت قدیم شهر سنندج قرار دارد . این خیابان که مسجد اکنون در کنار آن واقع شده از سال 1310 شمسی به بعد ایجاد شده است هر چند مدخل ورودی مسجد دقیقاً در کنار این خیابان قرار دارد ولی به نظر می رسد که موقعیت مسجد نسبت به گذشته متفاوت بوده است  این موضوع نشانگر این امر است که در محل این خیابان احتمالاً کوچه ای قرار داشته که مسجد را به میدان ارگ در ضلع شرقی مسجد متصل می کرده است .

مسجد اکنون بر روی یک کرسی چینی منصل به خیابان قرار دارد و دسترسی به آن از طریق چند پله از سمت خیابان امکان پذیر است این در حالی است که معمولاً مساجد قدیمی شهر های دیگر به دلایل ساخت و ساز های شهری جدید عموماً در سطح پایین تری از خیابان و کوچه های پیرامون خود قرار گرفته است این امر نشانگر اهمیت توجه به مکان یابی ساخت مسجد و جایگاه مناسب است و نشان می دهد که فیزیک و توپوگرافی شهری سنندج این امر را میسر ساخته است که مسجد در نقطه ای قرار گیرد که با گذشت حداقل 2 سده از زمان ساخت بالاتر از سطح خیابان اصلی مقابل آن قرار گیرد .

توصیف معماری :


همانطور که از نام این بنا مشخص است مدرسه مسجد دارالاحسان ترکیبی از مسجد و مدرسه است . این بنا دارای یک حیاط ، شبستان ستون دار  و دو ایوان است که یکی رو به شرق و دیگری روبه سمت قبله است . حجره ها ، مدرس ها ، مدخل ورودی ، راهروهای جانبی ، فضای مرده شور خانه و دو مناره این بنا بر روی ایوان رو به شرق یعنی غرب حیاط ساخته شده است . در پیرامون حیاط حجره هایی با ایوانچه هایی در مقابل آن دیده می شود . در وسط حیاط حوض آبی تعبیه شده است که آب آن از قنات معروف به مسجد دارالاحسان تامین می شده است . ایوان رو به شرق مسجد که در ضلع غربی حیاط قرار گرفته است علاوه بر عملکرد یک ایوان با شکوه ، مدخل ورودی به اخل شبستان مسجد است .
به طور کلی در نگاه نخست این بنای باشکوه به صورت یک بنای تک ایوانی از نظر سبک شناسی مساجد ایران محسوب می شود البته این نکته قابل توجه است که مسجد ایوانی نیز رو به جنوب دارد که دو مدخل نیز در آن تعبیه شده است چون این مدخل ها در طرفین محراب قرار دارند احتمالاً راهی برای ورود و خروج والی یا مقامات سیاسی و دینی بوده اند و بعید است که راه ورودی عامه مردم بوده باشند .


به اعتقاد برخی از مورخان امان الله خان والی بزرگ کردستان قصد ساخت فضا ها و حیاطی در مقابل ایوان جنوبی که اکنون محل خیابان و ساختمان های پیرامون است را داشته ولی موفق به انجام آن نشده است . البته شاید این سبک معماری خاص مساجد منطقه کردستان باشد که در زمان والیان در این منطقه مرسوم شده است .
در این سبک معماری یک ایوان رو به سمت شرق در حیاط مدرسه و ایوانی رو به جنوب در قسمت جنوبی مسجد تعبیه می شده است . شاید این امر متاثر از معماری شمال غرب ایران باشد که بنا ها عموماً ایوانی ستون دار به سمت جنوب دارند این سبک معماری در مناطق آذربایجان ، کردستان و همدان رایج بوده است و اما در این جا این نوع معماری در مساجد – مدرسه مرسوم بوده است و به ویژه این سبک در طراحی و ساخت مدرسه مسجد دارالاحسان به خوبی اجرا شده است .
در ساخت مساجد شهر سنندج و حتی مساجد سایر شهر های استان کردستان از این شیوه معماری الهام گرفته شده است و مساجدی چون مسجد والی ( دارالامان ) ، مسجد وزیر ، مسجد میرزا فرج الله و مسجد عبدالله بیگ سنندج ، مسجد خسرو آباد شهرستان بیجار و مسجد دو مناره سقز با یکدیگر قابل مقایسه هستند .

آیات قرآنی در مسجد مدرسه  دارالاحسان سنندج :


نحو استفاده از ایات و احادیث در این بنا به صورت بسیار ساده تا به شکل تزئینات بوده است موقعیت سوره های قرآنی در مسجد مدرسه دارالاحسان اگر چه تابع دستور العمل خاصی نبوده است ولی با توجه به بررسی های به عمل آمده قرار گیری آیات و نوشته ها نشانگر هوشمندی حامی ، بانی ، معمار ، کاشی کار و خوشنویس است به عنوان مثال تحریر سوره جمعه در نمای بیرونی مسجد در ایوان شرقی برای دعوت کردن مردم به نماز نوشته شده است . سوره انسان در نمای بیرونی ایوان جنوبی و در مکانی که نمازگزاران هنگام خروج از مسجد با آن مواجه هستند نوشته شده است .


باید به این نکته توجه کرد که در بیشتر مساجد بنا به دلایل فوق سوره ها و آیات فراوانی در انواع و اقسام خطوط به رشته تحریر در آمده است . در این بنا از آیات قرآنی هم به عنوان تزئین و هم به لحاظ تناسب کاربردی به حد قابل توجهی بهره برده شده است . بدون اغراق این بنا از جمله مساجدی است که در آن آیات قرآنی بر سایر تزئینات فزونی یافته است لذا علاوه بر نمای بیرونی در نمای داخلی و سر ستون ها نیز به صورت گسترده ای از سوره ها و آیات قرآنی استفاده شده است و هنرمندان کاشی کار و سفارش دهنده به فراخور فضا های موجود و اوضاع سیاسی و اجتماعی و با توجه به ترجمه و تفسیر آیات قرآنی از این آیات با خط بسیار عالی ثلث در زمینه کاشی کاری هفت رنگ استفاده نموده اند .
در نمای بیرونی مسجد ایوان شرقی و جنوبی مسجد آیات بسیاری به کار برده شده است که توجه سفارش دهنده ، خطاط و کاشی کار است .

ایوان شرقی :

داخل ایوان شرقی سوره جمعه نوشته شده است این کتیبه به صورت نواری از سمت راست آغاز و هر سه ضلع7 ایوان را دور زده است و در انتهای سمت چپ پایان می یابد این کتیبه با خط سفید و در زمینه کاشی آبی رنگ نوشته شده است .  

ایوان جنوبی :

از مهمترین تزئینات بنا می توان به کاشی کاری هفت رنگ اشاره کرد که در نماهای داخلی و خارجی بنا و به ویژه در ایوان جنوبی و شرقی ، دیوار های حیاط مدرسه و نمای حجره ها به صورت وسیع دیده می شود . این کاشی کاری ها با خط زیبای ثلث که بر روی آن ها نوشته شده جلوی خاصی یافته است . در کاشی کاری های هفت رنگ نمای ایوان های مسجد ، طرح های گل و بته و اسلیمی به صورت ترنج و نیم ترنج و کاشی های معقلی با طرح های هندسی به صورت ستاره های هشت پر ایرانی و گل های هندسی کار شده است .
کاشی کاری های این بنا را می توان به دسته های زیر تقسیم کرد :
1 - کاشی های هفت رنگ نما های بیرونی و کتیبه های این بنا که به رنگ های آبی ، فیروزه ای ، سفید و زرد است .
2 - کاشی های معقلی که دور تا دور کتیبه ها ، سر ستون ها ، کتیبه های سنگی گوشه ها و قاب پنجره ها و نیز پیرامون نمای بیرونی به کار برده شده است .
3 - کاشی های معقلی که شاید بتوان آن را نوعی کاشی معرق هم قلمداد کرد و در ترکیب بندی طرح مناره های زوجی مسجد بر روی ایوان شرقی استفاده شده است .  
از دیگر تزئینات زیبای این مسجد مدرسه می توان به آجر های لعاب داده شده این مجموعه اشاره کرد که با تبحر خاصی در کنار کاشی ها قرار داده شده اند و در قسمت حیاط این مجموعه به صورت گره چینی نمونه هایی از تزینات این بنا را می توان به وفور دید همچنین استفاده از چوب های تزیینی در پنجره ها که به صورت فخر و مدین در حجره ها اجرا شده است نمونه هایی از تزیینات این مسجد مدرسه است .
تزئینات سنگی ستون ها نیز یکی دیگر از شاخص های این بنا می باشد نوع حجاری های صورت گرفته بر روی سنگ ها و همچنین مقرنس های سنگی که بر روی سر ستون اجرا شده است درون مسجد را بسیار زیبا کرده است در کنار این گچبری های قوس های درونی این بنا نیز یکی دیگر از شاخص های این مسجد  مدرسه است .